تحلیل عاملی Factor Analysis

تحلیل عاملی یکی از قدیمی ترین و شناخته شده ترین روش ها برای بررسی روابط میان مجموعه ای از متغیرهای مشاهده شده (Observed Variable) و متغیر پنهان(Latent Variable) روش تحلیل عاملی است . در این روش پژوهشگر به بررسی کواریانس میان مجموعه ای از متغیرهای مشاهده شده به منظور ایجاد یک متغیر پنهان که عامل نام دارد می پردازد . دو نوع تحلیل عاملی وجود دارد : تحلیل عاملی اکتشافی (Exploraty Factor Analysis)و تحلیل عاملی تاییدی (Confirmatory Factor Analysis) . تحلیل عاملی اکتشافی زمانی مورد استفاده قرار می گیرد که ارتباط بین متغیرهای مشاهده شده و متغیر پنهان مشخص نباشد . بر این اساس پژوهشگر از تحلیل عاملی اکتشافی استفاده می کند تا مشخص کند که چگونه متغیرهای مشاهده شده به عوامل مربوط به خود بار می شوند . این ارتباطات توسط بارهای عاملی (Factor Loadings) مشخص می شود . فرض کنید که پژوهشگری انگیزه پیشرفت را توسط دو بعد انگیزه پیشرفت درونی و انگیزه پیشرفت بیرونی مورد سنجش قرار می دهد . گویه هایی که عامل انگیزه پیشرفت بیرونی را اندازه گیری می کنند باید بار عاملی بالایی بر روی عامل انگیزه پیشرفت بیرونی و بار عاملی ناچیزی بر روی عامل دیگر که همان انگیزه پیشرفت درونی است ، داشته باشد . این رهیافت را تحلیل عاملی اکتشافی می گویند چون پژوهشگر دانش قبلی درباره متغیرهای هر عامل ندارد .
بر خلاف تحلیل عاملی اکتشافی ، تحلیل عاملی تاییدی زمانی استفاده می شود که پژوهشگر تا حدی درباره متغیرهای مرتبط با هر حامل آگاه است.بدین معنی که پژوهشگر بر مبنای مطالعات نظری و پژوهش های تجربی فرض هایی در مورد ارتباط بین متغیرهای مشاهده شده و عوامل زمینه ای دارد و با این روش سعی در آزمون فرض خود دارد . در مدلسازی معادلات ساختاری به این نوع تحلیل عاملی ، اصطلاحاً مدل اندازه گیری (Independence Model) می گویند .