تفاوت طرح های آزمایشی یا تجربی با مطالعات همبستگی و طرح های شبه آزمایشی

در طرح های آزمایشی محقق سعی دارد روابط بین متغیر مستقل ووابسته را بررسی و فرضیه های خود را بیازماید.در حقیقت پژوهشگر متغیرهای مورد نظر را دستکاری تا اثر آنها را بر متغیر وابسته مشاهده کند.

در این نوع مطالعات محقق باید متغیرهای دیگر را کنترل کند تا تغییرات حاصل در متغیر وابسته ناشی از متغیرهای دستکاری شده باشد.

آزمایش کنترل شده نیرومندترین روش برای ارزشیابی روابط علی بین دو یا چند متغیر است. اما بسیاری از پدیده ها را نمیتوان به صورت آزمایشی بررسی کرد. یعنی مولفه های اصلی پژوهش که شامل:

مقایسه

دستکاری

کنترل و

تعمیم

است را نمیتوان درباره بسیاری از پدید ها بکار برد. مثلاً جنسیت یا بسیاری از ملاحظات سیاسی و اجتماعی و اخلاقی

یکی از بهترین روش های کنترل، واگذاری تصادفی است که در صورت این کار محقق می تواند با اطمینان از تغییرات حاصل در متغیر وابسته نتیجه گیری کند.

بسیاری از پدیده ها را نه می توان کنترل کرد و نه دستکاری که دراین صورت نمی توان از طرح آزمایشی استفاده کرد. البته می توان به جای " واگذاری تصادفی " از " کنترل آماری " استفاده کرد اما باید از خطرات تفسیر پژوهشهای غیر آزمایشی نهفته در آن آگاه باشد.

انتخاب یک طرح خاص برای پژوهش، بستگی به هدفهای تحقیق و نوع متغیر ها و شرایط عوامل محدود کننده دارد. طرح های زیادی وجود دارد اما دقت طرح ها با این ملاک سنجیده می شود که تا چه میزانی " عوامل تهدید کننده روایی" را حذف می کند.

طرح هایی همبستگی و شبه آزمایشی نسبت به طرح های آزمایشی " روایی درونی " ضعیفی دارند و در نتیجه قدرت استنباط علی آنها کمتر است.