نمونه گیری پاسخگو محور در مقایسه با سایر روش های نمونه گیری از جوامع پنهان

روش نمونه گیری پاسخگو محور که توسط هاپ کرمان با عنوان " نمونه گیری هدایت شده از طریق نمونه ها " با مخفف " نهان" نیز ترجمه شده است، تعمیم یافته روش نمونه گیری گلوله برفی است. در واقع این روش نمونه گیری، حالتی خاص از طرح های نمونه گیری " تعقیب پیوند ها " است که برای نمونه گیری از جوامع پنهان مانند معتادان تزریقی، جوامع در معرض خطر عفونت اچ ای وی و جوانان مصرف کننده اکستازی به کار می رود.

این روش برای نمونه گیری از جوامعی که در آنها چهارچوب نمونه گیری وجود ندارد و یا دسترسی به چارچوب غیر ممکن است، کاربرد دارد. در این روش ، نمونه ها بر اساس طرح های " ارجاع زنجیره ای " جمع آوری می شوند. این روش وقتی شبکه های اجتماعی، جامعه هدف را به هم مرتبط می سازند و افرادی که در طرح مشارکت دارند خود سایر افراد را به مشارکت در طرح دعوت می نمایند، مورد استفاده قرار می گیرد. نمونه گیری از شرکت کنندگان اولیه (هسته ها) آغاز و از طریق موج های نمونه گیری گسترش می یابد. این فرایند برای نمونه گیری از جوامع با " دسترسی سخت " بسیار موثر است.

در این روش، با اینکه نمونه های اولیه به طور تصادفی انتخاب نمی شوند، تلاش می شود تا اریبی حاصل از غیر تصادفی بودن این نمونه ها که در طرح های ارجاع زنجیره ای وجود دارد دارد را از بین ببرد. علاوه بر آن، طرح های ارجاع زنجیره ای متداول، به ارجاع هسته ها برای ایجاد نمونه های جدید اعتماد می کنند که این خود باعث ایجاد اریبی در نمونه گیری می شود؛ چرا که پاسخگویان دارای شبکه های اجتماعی با ارتباطات بیشتر، قادر به معرفی افرادی هستند که خصوصیات مشترکی با عضوگیر خود دارند. در نتیجه نمونه نهایی بیشتر نماینده خصوصیات پاسخگویان با شبکه های اجتماعی بزرگتر نسبت به پاسخگویان با شبکه های اجتماعی کوچکتر است. بیشتر جوامع پنهان، جوامعی هستند که شبکه های اجتماعی کوچکی دارند. این محدودیت باعث می شود که استنباط های آماری حاصل از نمونه، اعتبار به جامعه آماری را نداشته باشند. .

نمونه گیری در دسترس نیز برای رسیدن به اهداف طرح مناسب نیست، روشی مناسب برای دستیابی به اطلاعات سیستماتیک می باشد. از جمله مطالعاتی که با استفاده از این روش بر روی جوامع آماری مختلف انجام شده، می توان به بررسی اثر دارو بر روی اقوام مختلف، بررسی گیاهان دارویی، استفاده از گیاهان دارویی بر روی پوست، نقش شاهدانه در مصرف سیگار و برآورد تعداد معتادان اشاره نمود.

پنج مرحله کلیدی شامل ، شناسایی مکان هایی که دارای تمرکز کافی از جمعیت هدفند، رتبه بندی مکان، تعیین اندازه نمونه، تعیین تعداد واجدین شرایط در هر مکان رتبه بندی شده و تعیین تعداد نمونه در هر مکان، برای انجام نمونه گیری هدفمند وجود دارد. این نمونه گیری نیاز به انجام ارزیابی بنیادی عمیق و مطالعات قوم شناسی پیچیده دارد که بر اساس این ارزیابی بدست آمده، چهارچوب مکانی نمونه گیری به دست می آید. برآوردهای حاصل از این روش، اریب هستند و اعتبار بیرونی آنها کم است، در نتیجه یافته های آن محدود به جمعیتی است که در فرایند مصاحبه و نمونه گیری قرار گرفته اند. در این روش نمونه گیری، مشکل حائز اهمیت ، یافتن فرد مورد نظر برای نمونه گیری و انجام مصاحبه به طور همزمان است که محرمانگی اطلاعات از بین می رود.

روش های نمونه گیری از جوامع پنهان :

1- نمونه گیری مکان-زمان،2- گلوله برفی و 3- پاسخگو محور

منبع : نمونه گیری پاسخگو محور در مقایسه با سایر روش های نمونه گیری از جوامع پنهان

مهسا سعادتی، آرزو باقری

مجله اپیدمیولوژی ایران؛1395، دوره 12، شماره 2: صفحات 63-74